Aktualności
Historia
308 Wirtualny
Kantyna
Linki
Szukaj
 

POLSCY I CZECHOSŁOWACCY LOTNICY POCHODZĄCY ZE ŚLĄSKA CIESZYŃSKIEGO POLEGLI W SŁUŻBIE W KRÓLEWSKICH SIŁACH POWIETRZNYCH WIELKIEJ BRYTANII W LATACH 1940-1946


Dzieje polskich i czechosłowackich formacji zbrojnych walczących w czasie II wojny światowej u boku zachodnich aliantów wykazują zadziwiająco wiele podobieństw. Wielokrotnie też dochodziło do przypadkowej lub planowanej współpracy Polaków oraz Czechów i Słowaków.

Początki tej współpracy miały miejsce po utracie przez Czechosłowację niepodległości tj. po 15 marca 1939 r., kiedy to do Polski zaczęli przybywać żołnierze Armii Czechosłowackiej, którzy pragnęli walczyć o odzyskanie niepodległości. Wśród nich była znaczna, bo licząca ok. tysiąca osób grupa lotników, z których około połowa należała do personelu latającego. Większość z nich odpłynęła poprzez port w Gdyni do Francji, lecz około dwustu osobowa grupa pozostała w Polsce licząc na utworzenie zwartej jednostki. Przebywali oni w Bronowicach Małych i Leśnej. Do 1 września 1939 r. dziewięćdziesięciu trzech czechosłowackich lotników zostało przyjętych do polskiego lotnictwa. Rozpoczęto formowanie Czechosłowackiej Eskadry Rozpoznawczej. Brak nowoczesnego sprzętu i chaos, jaki panował we wrześniu 1939 r. uniemożliwił działania bojowe tej jednostki, lecz kilkunastu czechosłowackich lotników walczyło w różnych improwizowanych eskadrach, a najbardziej odznaczyli się służący w plutonie por. Zbigniewa Osuchowskiego (m.in. Josef Frantisek, Matěj Pavlovič i Josef Balejka, którzy potem służyli w polskich dywizjonach w Wielkiej Brytanii). Razem z nimi latał pochodzący ze Śląska Cieszyńskiego plut. pil. Wilhelm Kosarz, będący ich instruktorem, a zapewne i tłumaczem. Większość czechosłowackich pilotów przebywających w Polsce we wrześniu 1939 r. została internowana przez Rosjan na Kresach Wschodnich. Czterech czechosłowackich lotników zginęło w 1939 r. (trzech w czasie bombardowania Dęblina - 2 września, czwarty na lotnisku Bełżyce). Kilkunastu zostało odznaczonych przez polski Rząd Emigracyjny Krzyżami Walecznych.
Bardzo podobne losy spotkały polskich i czechosłowackich lotników we Francji. Nie udało się zorganizować własnych "narodowych" jednostek lotniczych (z wyjątkiem polskiego dywizjonu myśliwskiego 1/145). Większość wcielono po kilku do jednostek francuskich. Łącznie w kampanii francuskiej brało udział po stu kilkudziesięciu, głównie pilotów myśliwskich. Precyzyjne podanie liczby ich zwycięstw jest bardzo trudne. Źródła podają różne cyfry. Dla lotnictwa polskiego jest to najczęściej 57 zestrzałów. Źródła czeskie podają liczbę 158 zwycięstw, z czego 54 indywidualne i 104 zespołowe. W lotach bojowych poległo 11 lotników polskich i 19 czechosłowackich.
Walkę z Niemcami trzeba było kontynuować u boku Wielkiej Brytanii. Na wyspach brytyjskich konieczność wymusiła użycie w pierwszym rzędzie pilotów myśliwskich, bowiem rozpoczynała się słynna Bitwa o Wielką Brytanię. Uczestniczyli w niej i zapisali się chlubnie lotnicy polscy i czechosłowaccy. Zarówno niechęć Brytyjczyków jak i czynniki obiektywne takie jak znajomość języka, procedur, organizacji i sprzętu spowodowała, że bardzo liczna grupa pilotów polskich i czechosłowackich uczestniczyła w niej przeważnie w składzie dywizjonów brytyjskich. Dywizjony "narodowe" uczestniczyły w jej późniejszej fazie.
Ogółem w okresie od 1940 do 1945 r. lotnictwo polskie w Wielkiej Brytanii obejmowało:
8 dywizjonów myśliwskich dziennych
1 dywizjon myśliwski nocny
4 dywizjony bombowe (w tym 304 Dywizjon Ziemi Śląskiej, od 1942 r. w lotnictwie obrony wybrzeża)
1 dywizjon myśliwsko-rozpoznawczy
Prócz tego wielu naszych lotników służyło w jednostkach alianckich, w lotnictwie transportowym lub jako instruktorzy lotniczy. Ze względu na wielkość Polskich Sił Powietrznych istniały też polskie ośrodki szkoleniowe.
W tym samym okresie czechosłowackie lotnictwo obejmowało:
3 dywizjony myśliwski dzienne
1 eskadra myśliwska mocna w ramach 68 Dywizjonu RAF
1 dywizjon bombowy (w 1942 r. przesunięty do lotnictwa obrony wybrzeża)
Także i lotnicy czescy latali w transporcie lotniczym i szkolnictwie.
Polacy odnieśli 764 pewne zwycięstwa powietrzne, 181 prawdopodobnych i uszkodzili 243 samoloty nieprzyjaciela. Ponadto zestrzelili 190 latających bomb V-1. Lotniczy czescy i słowaccy odnieśli 186 zwycięstw pewnych, 56 prawdopodobnych, uszkodzili 119 samolotów przeciwnika. Zestrzelili 6 bomb V-1.
Zginęło 1831 lotników polskich a 104 zaginęło (polegli, których ciał nie odnaleziono). W niewoli przebywało 331. W lotnictwie czechosłowackim straty były następujące: 480 poległych, 51 w niewoli.
Wkład w działania lotnicze w Europie Zachodniej lotników polskich i czechosłowackich był najbardziej znaczący w pierwszym okresie walk (1940-1941). Lotnicy ci byli doskonale wyszkoleni jeszcze w okresie pokojowym i mieli doświadczenie z walk w poprzednich kampaniach. W miarę przedłużania się wojny na skutek strat i odbycia wymaganej liczby lotów bojowych doświadczonych ubywało, nowych ochotników szkolono bardziej pobieżnie. Narody z kontynentu miały problemy z powoływaniem kandydatów, były przecież odcięte od swych zasobów rekrutacyjnych. W miarę przystępowania do wojny kolejnych potężnych militarnie i gospodarczo państw, umasowienia szkolenia kadr w ramach Wspólnoty Brytyjskiej, przybycia do Europy armii amerykańskiej potencjał "małych" sojuszników w liczbach bezwzględnych stale malał. Nie malała jedynie determinacja lotników i ponoszone straty.
Los po zakończeniu II wojny światowej okazał się łaskawszy dla pilotów czechosłowackich. Powrócili oni bowiem do swej ojczyzny w swoich dywizjonach wraz ze swymi samolotami. Nie dotknęła ich gorycz pozostania tułaczami niechcianymi ani przez dotychczasowych sojuszników, ani przez nowe władze.
Pograniczne położenie Śląska Cieszyńskiego leżącego na styku wpływów polskich, czeskich i niemieckich oraz jego skomplikowana historia, zwłaszcza na początku XX w. sprawiła, iż zamieszkujący go w zależności od poczucia narodowego decydowali o wyborze drogi życiowej, której składnikiem jest także służba wojskowa. Śląsk Cieszyński w latach 30. był znaczącym ośrodkiem szkolenia lotniczego w Polsce. Na górze Chełm koło Goleszowa funkcjonowała od roku 1934 szkoła szybowcowa, zaś w Aleksandrowicach pod Bielskiem od 1936 r. działała Szkoła Lotnicza. Lotnicze umiejętności zdobywała tam oczywiście nie tylko młodzież z najbliższych okolic, ale stanowiła ona znaczny odsetek kursantów. Niestety do dziś nie zachowała się pełna ewidencja szkolonych. Z zachowanych jednak szczątków wynika, że wielu, jeśli nie większość, poległych Ślązaków Cieszyńskich w Polskich Siłach Powietrznych z roczników 1914 i młodszych rozpoczynało swe związki z lotnictwem od tych ośrodków.
Dotychczas udało mi się sporządzić listę ponad czterdziestu lotników poległych w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1945. Jeśli chodzi o lotników poległych w Polskich Siłach Powietrznych trzeba zaznaczyć, iż jest to niepełna lista poległych pochodzących ze Śląska Cieszyńskiego. Źródła drukowane zawierające wykazy poległych w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, do których miałem dostęp nie zawierają informacji o miejscu urodzenia znaczącej grupy osób. Na precyzyjniejsze ustalenia pozwalałyby zapewne dokumenty złożone w londyńskim Instytucie i Muzeum im. Gen. Sikorskiego. Wykaz poległych lotników czeskich wydaje się znacznie pełniejszy.
Wśród nazwisk poległych ze Śląska Cieszyńskiego nie ma prawie nazwisk znanych lotników, przeważają za to członkowie dywizjonów bombowych, których służba bardzo ryzykowna, a pozbawiona popularności i sławy związanej z lotnictwem myśliwskim. Spora jest grupa poległych w lotach ćwiczebnych czy w szkolnictwie lotniczym, co dowodzi, iż ryzyko i poświęcenie nie sprowadzały się jedynie do wykonywania tzw. tur operacyjnych, uwidacznia się tu także różnica w pełnym wyszkoleniu uzyskanym przed wojną i tym ukończonym już w warunkach wojny. Brak specjalności lotniczej w przypadku lotników czechosłowackich uniemożliwia porównania w tym względzie.

Lotnicy Polskich Sił Powietrznych

Wilhelm ADAMIK - plutonowy strzelec pokładowy; urodzony w 1916 r. w Cieszynie. Kampanię wrześniową odbył jako kapral strzelec w 65 Eskadrze Bombowej (6 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii służył w 304 Dywizjonie Bombowym Ziemi Śląskiej. Jego samolot typu Wellington spadł do morza w czasie powrotu z nalotu na Emden 20 października 1941 r. Odznaczony był Krzyżem Walecznych.
Jerzy DRONG (DRĄG) - sierżant mechanik pokładowy; urodzony w 1908 r. w Gródku. W Wielkiej Brytanii mechanik z obsługi naziemnej. Po przeszkoleniu przeniesiony do składu załóg latających. Od września 1943 r. służył w 1586 Eskadrze do Zadań Specjalnych. Zginął w katastrofie samolotu Liberator podczas lądowania po powrocie z lotu bojowego do Polski 6 stycznia 1944 r. Pochowany w Brindisi we Włoszech.
Józef Karol DROŹDZIK - starszy strzelec pokładowy/radiooperator; urodzony w 1915 r. w Bielsku. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego. Zginął 25 lutego 1942 r. odbywając na pokładzie Wellingtona, lot bojowy na bombardowanie Kolonii. Samolot prawdopodobnie spadł do morza.
Józef FERUGA- starszy sierżant pilot; urodzony w 1914 r. w Dziedzicach. Kampanię wrześniową odbył w jako kapral pilot w 22 Eskadrze Bombowej (2 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii latał jako pilot myśliwski m. in. w 316 Dywizjonie Myśliwskim. Odniósł 1 pewne zwycięstwo powietrzne. Zginął w czasie eskorty wyprawy bombowej 1 marca 1945 r. (samolot Mustang). Pochowany w Grand Failly we Francji. Odznaczony był dwukrotnie Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Rudolf GRZEGORZ - porucznik pilot; urodzony w 1914 r. w Wędryni. W Wielkiej Brytanii pełnił funkcję instruktora lotniczego w 6 Szkole Obserwatorów-Nawigatorów (Air Navigation-Observer School) w Stawerton. Zginął w katastrofie lotniczej w czasie startu samolotem Anson 6 grudnia 1941 r. Pochowany w Cowley.
Jan HAŁASTRA (HALASTRA) - porucznik strzelec samolotowy; urodzony w 1914 r. w Mnichu. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego. Zginął w locie bojowym na bombardowanie Essen. Samolot Wellington uszkodzony ogniem artylerii plot. Rozbił się w Belgii. Pochowany jest w Lommel na polskim cmentarzu wojskowym.
Józef JEDNAKI - kapral strzelec pokładowy; urodzony w 1919 r. w Polskiej Ostrawie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął w nocy 14/15 stycznia 1943 r. uczestnicząc w locie bojowym samolotu Wellington na minowanie portu Lorient. Załoga zginęła w morzu. Prawdopodobnie jego brat to: Stanisław JEDNAKI - kapral pilot; urodzony w 1921 r. w Oświęcimiu (gdzie po 1919 r. znajdował się jeden z obozów uchodźców z Zaolzia). W Wielkiej Brytanii skierowany do 30 Jednostki Zaopatrzenia Lotnictwa (Maintenance Unit) w Sealand. Zginął w katastrofie lotniczej pilotując samolot typu Beaufighter 8 sierpnia 1942 r. Pochowany w Shawbury.
Józef Antoni JEŻOWICZ - kapral pilot; urodzony w 1914 r. w Kosarzyskach. W Wielkiej Brytanii przydzielony do jednostki treningowej w Dalcross. Zginął w wyniku awarii samolotu Defiant 25 października 1941 r. Pochowany w Dalcross.
Józef KAMIŃSKI - podporucznik pilot; urodzony w 1914 r. w Bielsku. Absolwent Korpusu Kadetów nr 2. W latach 1939-1941 więziony w ZSRR. Po przybyciu do Wielkiej Brytanii przydzielony do jednostki szkolnej jako pilot instruktor. Zginął wykonując lot samolotem Master. Pochowany na cmentarzu żołnierzy polskich w Newark.
Karol KLYSZCZ (KŁYSZCZ) - kapral pilot; urodzony w 1914 r. w Pastwiskach. W czasie kampanii wrześniowej latał bojowo w 23 Eskadrze Obserwacyjnej przydzielonej do Armii "Kraków" (Grupa Operacyjna "Bielsko/Boruta"), gdzie pomimo rany pozostał w jednostce. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 3 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (Operation Training Unit) w Chivenor. Zginął 28 marca 1941 r. w katastrofie lotniczej samolotu Anson. Pochowany w Ilfracombe. Za kampanię wrześniową odznaczony Krzyżem Walecznych.
Wilhelm KOSARZ - sierżant pilot; urodzony w 1908 r. w Karwinie. W okresie międzywojennym m.in. służył w 2 Pułku Lotniczym w Krakowie, gdzie latał w zespole akrobacyjnym Jerzego Bajana, a następnie był pilotem oblatywaczem w PZL Okęcie (oblatywał m.in. prototyp Jastrzębia). W kampanii wrześniowej jako kapral pilot formalnie przydzielony do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Dęblinie (szkolił lotników czechosłowackich). Wykonywał loty bojowe w doraźnie zorganizowanym plutonie porucznika Osuchowskiego. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 302 Dywizjonu Myśliwskiego Poznańskiego uczestniczył w "Bitwie o Anglię". Zginął w walce powietrznej pilotując samolot Hurricane 8 listopada 1940 r. Pochowany w Northwood. Za kampanię wrześniową Krzyżem Walecznych.
Tadeusz KRZYWOŃ - plutonowy radiooperator; urodzony w 1913 r. w Cieszynie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 304 Dywizjonu Obrony Wybrzeża Ziemi Śląskiej. Zginął w morzu w czasie lotu ćwiczebnego samolotu Wellington 14 stycznia 1944 r. Odznaczony był trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Wiktor LIPOWCZAN - porucznik obserwator; urodzony w 1906 r. w Ustroniu. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego. Zginął w morzu w locie bojowym bombardowania Duisburga wraz z całą załogą samolotu Wellington 22 lipca 1942 r. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
Feliks ŁAZOWSKI - starszy sierżant bombardier, strzelec pokładowy; urodzony w 1907 r. w Polskiej Ostrawie. W czasie kampanii wrześniowej walczył w stopniu sierżanta w składzie 211 Eskadry Bombowej (10 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii przydzielony do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął w morzu odbywając lot bojowy samolotem Wellington na bombardowanie Hamburga 4 lutego 1943 r. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Alojzy Stanisław MORAWIEC (MORAWSKI) - sierżant pilot; urodzony w 1916 r. w Kończycach Małych. W czasie kampanii wrześniowej w stopniu plutonowego pilota latał w 21 Eskadrze Bombowej (2 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii służył w 286 Dywizjonie Bombowym RAF. Zginął lecąc jako pasażer w locie transportowym samolotem Oxford 21 lutego 1943 r. Pochowany został w Weston Super Mare.
Józef MROŹIŃSKI - sierżant strzelec; urodzony w 1920 r. w Morawskiej Ostrawie. W Wielkiej Brytanii przydzielony został do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął odbywając lot bojowy samolotem Lancaster 2 marca 1945 r. Celem tej wyprawy była Kolonia. Samolot został zestrzelony przez artylerię plot. Zginęła cała załoga. Jako miejsce pochowania źródła podają Lommel lub Henri Chapelle w Belgii.
Oskar SABLIK - porucznik obserwator; urodzony w 1912 r. w Czechowicach. W czasie kampanii wrześniowej latał w 23 Eskadrze Obserwacyjnej Armii "Kraków". W Wielkiej Brytanii został przydzielony do 18 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (OTU) w Bramcote. Zginął podczas lotu treningowego samolotem Anson 24 kwietnia 1941 r. Pochowany został w Nuneaton. Był dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, w tym jeden nadany za kampanię wrześniową.
Karol SAMIEC- plutonowy podchorąży pilot; urodzony w 1920 r. w Cieszynie. W 1938 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. W Wielkiej Brytanii przechodził szkolenie lotnicze. W 1941 r. przydzielony do 58 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (OTU, pilotażu myśliwskiego). Zginął 4 listopada 1941 r. wykonując lot ćwiczebny na samolocie Spitfire. Pochowany w Grangemonth.
Emil STYRSKI - porucznik pilot; urodzony w 1907 r. w Karwinie. Zginął w czasie szkolenia w szkole lotniczej w Ontario w Kanadzie lecąc samolotem Anson. Pochowany w Toronto.
Oswald SĘP-SZARZYŃSKI - porucznik pilot; urodzony w 1913 r. w Porębie. W Wielkiej Brytanii latał w polskich 306 i 318 dywizjonach oraz 92 Dywizjonie Myśliwskim RAF we Włoszech. Zginął w morzu na skutek awarii silnika pilotowanego przez niego Spitfire'a w pobliżu Wenecji 9 sierpnia 1944 r.. Odznaczony był dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Erwin Marian SZKANDERA - kapral strzelec pokładowy; urodzony w 1920 r. w Zebrzydowicach. W 1938 r. wstąpił do Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 54 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (OTU). Zginął w locie treningowym lecąc samolotem Defiant 21 kwietnia 1941 r. Pochowany jest w Clifford.
Alojzy SZKUTA - kapitan obserwator; urodzony w 1910 r. w Toszonowicach. Absolwent Korpusu Kadetów nr 2 oraz Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie w 1931 r. (5 promocja). W kampanii wrześniowej w stopniu porucznika pełnił służbę w 217 Eskadrze Bombowej (15 Dywizjon Bombowy Brygady Bombowej), gdzie pełnił obowiązki oficera taktycznego eskadry. W Wielkiej Brytanii służył w 301 Dywizjonie Bombowym. Jego samolot został zestrzelony a Alojzy Szkuta uniknął niewoli i przedostał się przez Francję, Hiszpanię i Gibraltar do Wielkiej Brytanii. Drugą turę lotów bojowych odbywał w 304 Dywizjonie Obrony Wybrzeża Ziemi Śląskiej. Zginął 1 listopada 1942 r. w czasie patrolu nad Zatoką Biskajską. Samolot Wellington został zestrzelony do morza. Odznaczony był krzyżem Virtuti Militari V kl. za kampanię wrześniową oraz dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Konrad Edward Kazimierz SZTUKA - plutonowy pilot; urodzony w 1920 r. w Cieszynie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 303 Dywizjonu Myśliwskiego. Zginął w katastrofie na skutek awarii samolotu Mustang 29 marca 1946 r. Pochowany w Norwich.
Ludwik WANTULOK- kapral radiooperator; urodzony w 1922 r. w Trzyńcu. W Wielkiej Brytanii latał w 1586 Eskadrze do Zadań Specjalnych. Zginął wraz z całą załogą samolotu Halifax w locie bojowym do Polski 27 sierpnia 1944 r. nad Węgrami. Pochowany w Solymar.
Jan Stefan Tadeusz ZATLOUKAL - kapral strzelec samolotowy; urodzony w 1920 r. w Bielsku. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął wraz z całą załogą samolotu Lancaster w locie bojowym na bombardowanie Kilonii 24 lipca 1944 r. Pochowany jest w Hamburgu.

Lotnicy ČS letectva

Václav BREJCHA - rotný; urodzony w 1915 r. w Żywocicach. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 257 Dywizjonu Myśliwskiego RAF. Zginął w morzu 19 czerwca 1941 r. Pochowany został w Scottow.
Evzen ČIZEK - major; urodzony w 1904 r. w Polskiej Ostrawie. Pilot myśliwski, jeden z dowódców 312 Dywizjonu Myśliwskiego (od grudnia 1940 do maja 1941). Pełniąc służbę w dowództwie lotnictwa czechosłowackiego w Wielkiej Brytanii zginął w locie służbowym 26 listopada 1942 r. Pochowany został w Brookwood.
Oldřich HAVLÍK - rotný; urodzony w 1916 r. w Pietwałdzie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Bombowego. Zginął w locie bojowym w celu bombardowania Dortmundu zestrzelony wraz z załogą samolotu Wellington 14 kwietnia 1942 r. Pochowany w Eindhoven.
Jaroslav HLAVÁČ - rotný; urodzony w Pietwałdzie. Walczył w kampanii francuskiej (Gruppe de Chasse III/7). W Wielkiej Brytanii przydzielony do dywizjonów: 310, 79, 56. Zestrzelony w locie bojowym 30 października 1940 r. Pochowany w Warmwell.
Alois JARNOT - četař; urodzony w 1918 r. w Cieszynie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Bombowego. Zginął wykonując lot bojowy z zadaniem bombardowania Hamburga w składzie załogi samolotu Wellington 15 września 1941 r. Pochowany jest w Reichswald Forest.
Rudolf JELEN - stabní rotmistr; urodzony w 1902 r. w Bystrzycy. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Obrony Wybrzeża. Zginął w locie szkolnym odbywanym samolotem Oxford 10 stycznia 1945 r. Pochowany został w Brookwood.
Ludvik KONDZIOLKA - rotmistr; urodzony w 1912 r. w Lutyni Dolnej. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 246 Dywizjonu RAF. Zginął w katastrofie podczas startu Liberatora do lotu transportowego na Azorach 14 marca 1945 r. Pochowany w Lajes na wyspie Terceíra.
Rudolf LIFSIC - četař; urodzony w 1911 r. we Frysztacie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Bombowego. Zginął w czasie lotu bojowego na bombardowanie Kolonii wraz załogą samolotu Wellington 17 kwietnia 1941 r.. Pochowany został w Nijmegen.
Karel MACURA - rotný aspirant; urodzony w 1920 r. w Trzyńcu. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 310 Dywizjonu Myśliwskiego. Zginął w morzu w czasie lotu ćwiczebnego 23 lutego 1945 r.
Antonín MIKOLÁS - četař; urodzony w 1919 r. w Nosowicach. W Wielkiej Brytanii skierowany do 9 Szkoły Pilotażu Podstawowego (Secondary Flying Training School). Zginął w czasie wykonywania lotu szkolnego samolotem Oxford 12 sierpnia 1941 r. Pochowany w Chippenham.
Eduard PAVELKA - nadporučík; urodzony w 1912 r. w Cieszynie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Obrony Wybrzeża. Zginął w morzu w locie bojowym nad Biskajami odbywanym samolotem Liberator 21 sierpnia 1943 r.
Miroslav PLECITÝ - rotný; urodzony w 1914 r. w Piosku. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Bombowego. Zginął w morzu w czasie lotu bojowego na bombardowanie Bremy wraz załogą samolotu Wellington 21 stycznia 1942 r.
Pavel SKUTEK - četař; urodzony w 1921 r. w Sibicy. W Wielkiej Brytanii skierowany do 311 Dywizjonu Bombowego. Zginął w morzu w locie bojowym, którego celem było bombardowanie Kilonii 16 listopada 1941 r. (samolot Wellington).
Rudolf SLÍVA - poručík; urodzony w 1912 r. w Rzepiszczu. W Wielkiej Brytanii skierowany do 311 Dywizjonu Obrony Wybrzeża. Zginął odbywając lot ćwiczebny samolotem Anson 22 kwietnia 1943 r. Pochowany w Peterborough.
Emil SZELIGA - četař; urodzony w 1918 r. w Olbrachcicach. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Obrony Wybrzeża. Zginął w locie ćwiczebnym samolotu Liberator 30 sierpnia 1943 r. Pochowany został w Lansdown-Weston.
Josef SEBESTÍK - rotný; urodzony w 1916 r. w Gródku. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Obrony Wybrzeża. Zginął w locie ćwiczebnym samolotu Liberator 4 grudnia 1944 r. Pochowany został w St. Duthus.
Oskar VALOSEK (WAŁOSZEK) - četař; urodzony w 1916 r. w Łąkach. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 311 Dywizjonu Bombowego. Zginął w locie ćwiczebnym wykonywanym samolotem Anson 1 października 1940 r. Pochowany w Peterborough.
Antonín VELEBNOVSKÝ- nadporučik (pośmiertnie mianowany stabním kapitanem); urodzony w 1915 r. w Jabłonkowie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 85, a następnie 1 Dywizjonu RAF. Zestrzelił 1 samolot na pewno i 1 prawdopodobnie. Zginął wykonując lot ćwiczebny na samolocie Hurricane 16 lipca 1941 r. Pochowany został w Chichester.
Bohumil VOTRUBA - rotmistr; urodzony w 1914 r. w Skalicy. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 312 Dywizjonu Myśliwskiego. Zginął w wyniku awarii samolotu Hurricane w locie bojowym 6 maja 1941 r. Pochowany został w Silloth.

STEFAN KRÓL
"Kalendarz Cieszyński 2003"



A N E K S

Powyższej listy nazwisk poległych niestety nie należy traktować jako zamkniętej. Ciągle bowiem poszerza się zakres naszej wiedzy na temat lotników pochodzących ze Śląska Cieszyńskiego, poległych podczas II wojny światowej. Ginęli oni również przed wybuchem wojny w katastrofach lotniczych. Do listy poległych będziemy zatem dopisywać kolejne nazwiska.

Józef DZIERŻAWA - podporucznik obserwator, urodzony 15.01.1909 r. w Marklowicach Górnych, ojciec Henryk, matka Wiktoria z Wijów. Szkołę powszechną ukończył w Dziedzicach, później kontynuował naukę w Szkole Przemysłowej w Bielsku, którą ukończył maturą w 1929 r. i z tytułem technika budowy maszyn. Do sierpnia 1930 r. pracował w biurze konstrukcyjnym Warsztatów Portowych Marynarki Wojennej w Pińsku (rzeczna Flotylla Pińska). Następnie powołany do Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 7 w Śremie. Do rezerwy przeniesiony po odbyciu praktyki w 84 Pułku Piechoty Strzelców Poleskich.
We wrześniu 1931 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Szkołę kończy w sierpniu 1933 r. jako podporucznik obserwator i trafia do 41 Eskadry Liniowej 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Kończy następnie kurs szybowcowy w bieszczadzkiej Ustianowej, zaś w 1934 r. kurs pilotażu dla oficerów w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie. Po powrocie do pułku przechodzi do 42 Eskadry Liniowej. W lutym 1937 r. trafia do 6 Pułku Lotniczego we Lwowie, gdzie obejmuje funkcję młodszego oficera w 66 Eskadrze Towarzyszącej.
W nocy z 7 na 8 lipca 1937 r. wykonuje lot ćwiczebny, który zostaje przerwany przez burzę. Ginie śmiercią lotnika w rejonie wsi Mikłaszów koło Barszczewa. Zwłoki lotnika przewieziono do Zebrzydowic koło Marklowic Górnych w powiecie cieszyńskim i pochowano na miejscowym cmentarzu.
źródło: A. Popiel, "Pamięci poległych lotników 1933-1939", Warszawa 1987.

Albrecht PAGIEŁA (błędnie Pagiełło), plutonowy radiooperator strzelec, odznaczony w 1944 r. Krzyżem Walecznych, urodzony 13.11.1917 r. w Cieszynie, syn Edwarda i Ewy z domu Żebrok, ukończył 6 klas Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego w Cieszynie, od 02.06.1937 r. (lub 02.11.1937) w 6 Pułku Lotniczym we Lwowie, we wrześniu 1937 r. brał udział w szkoleniu lotniczym w Szkole Pilotów LOPP w Aleksandrowicach k/Bielska, następnie w eskadrze szkolnej 6 Pułku Lotniczego, w którym służył do września 1939 r., po 17 września 1939 r. w Rumunii (wbrew dotychczasowym informacjom nie przebywał do 1942 r. na terenie ZSRR), 16.05.1940 r. dotarł do Francji, następnego dnia wcielony do polskiej Bazy Lotniczej w Lyonie.

Albrecht Pagieła podczas służby w RAF. Fot. via Adam Lange

Od 23.06.1940 r. w Ośrodku Wyszkolenia Lotnictwa w Blackpool w Anglii, 06.07.1940 r. przeniesiony do 10 Samodzielnej Kompanii Saperów wojsk lądowych, od 22.01.1942 r. w Polskich Siłach Powietrznych, 10.07.1942 - 30.10.1942 kurs radiooperatora i strzelca samolotowego, następnie od 14.11.1942 do 18.12.1942 w 8 Air Gunnery School w Evanton, 18.12.1942 r. uzyskał specjalność strzelca radioperatora i brytyjski stopień sierżanta (Sgt), od 23.02.1943 r. w 18 OTU w Bramcote na kursie zgrywania załóg.

Mogiła J. Danieluka i A. Pagieły z załogi Lancastera PB252 na cmentarzu w Orleanie we Francji. Fot. via Adam Lange

17.08.1943 r. przeniesiony do 300 Dyonu Bombowego, jednak już z datą 18.08.1943 przeniesiony do 305 Dyonu Bombowego, od 15.10.1943 r. w 13 OTU, od 20.11.1943 do 10.12.1943 r. w 305 DB, w którym wykonał 1 lot bojowy nad kontynent, w związku z przezbrojeniem 305 DB w pozbawione strzelców pokładowych samoloty dwumiejscowe typu Mosquito od 11.12.1943 r. w Ośrodku Wyszkolenia Bojowego Załóg Bombowych (18 OTU), od 10.02.1944 r. w 300 Dywizjonie Bombowym, brytyjski stopień starszego sierżanta (F/Sgt) od 23.03.1944 r., w 300 DB wykonał 21 lotów bojowych, do ostatniego lotu wystartował 25.07.1944 r. z lotniska Faldingworth na pokładzie samolotu Avro Lancaster Mk.III (nr fabryczny PB252, kod taktyczny BH-M), celem nocnego nalotu był Stuttgart, po północy 26.07.1944 r. Lancaster zderzył się w powietrzu z innym samolotem alianckim nad miejscowością Beaugency ok. 15 mil od miasta Orlean we Francji, z maszyny uratowali się tylko strzelec (W/O) Kazimierz Wziątek i bombardier (F/Sgt) Franciszek Witrylak, pozostała piątka lotników, w tym Pagieła, zginęła i została pochowana we wspólnej mogile na cmentarzu w Orleanie.

źródła: materiały archiwalne przesłane przez Pana Adama Lange
R. Gretzyngier i in., "Ku czci poległych lotników 1939-1945", Warszawa 2006
O. Cumft, H. K. Kujawa, "Księga lotników polskich 1939-1946", Warszawa 1989


Więcej informacji na temat Albrechta Pagieły zamieszczono na stronie Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej.